Được xem là phẩm cốt lõi về phương pháp thực hành, Phẩm Đạo khái quát con đường dẫn đến giác ngộ, trong đó Bát Chánh Đạo được Đức Phật tuyên bố là con đường thù thắng nhất.
Trong phẩm này Đức Phật đã xác định vai trò của Đấng Đạo Sư và người học trò: 'Như Lai chỉ là người chỉ đường', còn việc nỗ lực bước đi là trách nhiệm của mỗi người. Đức Phật dạy rằng chỉ khi dùng trí tuệ quán chiếu sự vô thường của vạn vật, con người mới có thể chấm dứt khổ đau. Đây là bản chỉ dẫn thực tế cho lộ trình tu tập giải thoát.
273.
Tám chánh, đường thù thắng,
Bốn đế, lý thù thắng.
Ly tham, pháp thù thắng.
Giữa các loài hai chân,
Pháp nhãn, người thù thắng.
Bát chánh đạo là đạo thù thắng hơn các đạo, Tứ đế là lý thù thắng hơn các lý, ly dục là pháp thù thắng hơn các pháp, Cụ nhãn là bậc thù thắng hơn các bậc thánh hiền.
274.
Đường này, không đường khác
Đưa đến kiến thanh tịnh.
Nếu ngươi theo đường này,
Ma quân sẽ mê loạn.
Chỉ có con đường này, chẳng còn con đường nào khác có thể làm cho tri kiến các ngươi thanh tịnh. Các ngươi thuận làm theo thì bọn ma bị rối loạn.
275.
Nếu ngươi theo đường này,
Đau khổ được đoạn tận.
Ta dạy ngươi con đường.
Với trí, gai chướng diệt.
Các ngươi thuận tu theo Chánh đạo trên đây, thì khổ não sẽ dứt hết, và biết rằng đạo ta nói có sức trừ diệt chông gai.
276.
Ngươi hãy nhiệt tình làm,
Như Lai chỉ thuyết dạy.
Người hành trì thiền định
Thoát trói buộc ác ma.
Các ngươi hãy nỗ lực lên! Như Lai chỉ dạy cho con đường giác ngộ. Sự trói buộc của ma vương sẽ tùy sức thiền định của các ngươi mà được giải thoát.
277.
Tất cả hành vô thường.
Với tuệ quán thấy vậy.
Đau khổ được nhàm chán;
Chính con đường thanh tịnh.
“Các hành đều vô thường”; khi đem trí tuệ soi xét được như thế, thì sẽ nhàm lìa thống khổ. Đó là đạo thanh tịnh.
278.
Tất cả hành khổ đau.
Với tuệ quán thấy vậy.
Đau khổ được nhàm chán;
Chính con đường thanh tịnh.
“Các hành đều là khổ”; khi đem trí tuệ soi xét được như thế, thì sẽ nhàm lìa thống khổ. Đó là đạo thanh tịnh.
279.
Tất cả pháp vô ngã.
Với tuệ quán thấy vậy,
Đau khổ được nhàm chán.
Chính con đường thanh tịnh.
“Các pháp đều vô ngã”; khi đem trí tuệ soi xét được như thế, thì sẽ nhàm lìa thống khổ. Đó là đạo thanh tịnh.
280.
Khi cần, không nỗ lực,
Tuy trẻ mạnh, nhưng lười,
Chí nhu nhược, biếng nhác.
Với trí tuệ thụ động,
Sao tìm được chánh đạo?
Khi đáng nỗ lực không nỗ lực, thiếu niên cường tráng đã biếng lười, ý chí tiêu trầm và nhu nhược; kẻ biếng nhác ấy làm gì có trí để ngộ đạo!
281.
Lời nói được thận trọng,
Tâm tư khéo hộ phòng,
Thân chớ làm điều ác,
Hãy giữ ba nghiệp tịnh,
Chứng đạo thánh nhân dạy.
Thận trọng lời nói, kềm chế ý nghĩ, thân không làm ác, ba nghiệp thanh tịnh, là được đạo thánh nhân.
282.
Tu thiền, trí huệ sanh,
Bỏ thiền, trí huệ diệt.
Biết con đường hai ngả
Đưa đến hữu, phi hữu,
Hãy tự mình nỗ lực,
Khiến trí tuệ tăng trưởng.
Tu Du-già thì trí phát, bỏ Du-già thì tuệ tiêu. Biết rõ hai lẽ này thế nào là đắc thất, rồi nỗ lực thực hành, sẽ tăng trưởng trí tuệ.
283.
Đốn rừng không đốn cây.
Từ rừng, sinh sợ hãi;
Đốn rừng và ái dục.
Tỳ-kheo, hãy tịch tịnh.
Hãy đốn rừng dục vọng, chớ đốn cây thọ lâm; từ rừng dục vọng sinh sợ, hãy thoát ngoài rừng dục.
284.
Khi nào chưa cắt tiệt,
Ái dục giữa gái trai,
Tâm ý vẫn buộc ràng,
Như bò con vú mẹ.
Sợi dây tình giữa trai gái chưa dứt, thì tâm còn bị buộc ràng như bò con chẳng rời vú mẹ.
285.
Tự cắt giây ái dục,
Như tay bẻ sen thu.
Hãy tu đạo tịch tịnh,
Niết Bàn, Thiện thệ dạy.
Tự mình dứt hết ái dục như lấy tay bẻ cành sen thu, siêng tu đạo tịch tịnh. Đó là Niết-bàn mà đức Thiện thệ đã truyền dạy.
286.
Mùa mưa ta ở đây,
Đông, hạ cũng ở đây.
Người ngu tâm tưởng vậy,
Không tự giác hiểm nguy.
“Mùa mưa ta ở đây; đông, hạ, ta cũng ở đây”, đấy là tâm tưởng của hạng người ngu si, không tự giác những gì nguy hiểm.
287.
Người tâm ý đắm say
Con cái và súc vật,
Tử thần bắt người ấy,
Như lụt trôi làng ngủ.
Người đắm yêu con cái và súc vật, thì tâm thường mê hoặc, bị tử thần bắt đi, như xóm làng đang say ngủ mà bị cơn nước lũ cuốn trôi.
288.
Một khi tử thần đến,
Không có con che chở,
Không cha, không bà con,
Không thân thích che chở.
Một khi tử thần đã đến, chẳng thân thuộc nào có thể thay thế, dù cha con thân thích cũng chẳng làm sao cứu hộ.
289.
Biết rõ ý nghĩa này,
Bậc trí lo trì giới,
Mau lẹ làm thanh tịnh,
Con đường đến Niết Bàn.
Biết rõ lý lẽ trên người trí gắng trì giới, thấu hiểu đường Niết-bàn, mau làm cho thanh tịnh.