Trong Phẩm Cấu Uế, Đức Phật sử dụng hình ảnh ẩn dụ về những 'vết nhơ' hay 'cặn bã' để mô tả các tâm bất thiện như tham lam, ganh ghét và si mê. Ngài ví những cấu uế này như sắt sinh rỉ, tự ăn mòn vật chủ từ bên trong.
Lời Phật dạy trong phẩm này nhấn mạnh vào việc thanh lọc tâm ý. Không có dòng sông nào rửa sạch được hết mọi tội lỗi, mà mỗi cá nhân phải tự mình gột rửa nội tâm từng chút một, như người thợ vàng lọc bụi. Đặc biệt, Ngài chỉ rõ vô minh chính là cấu uế lớn nhất cản trở trí tuệ con người.
235.
Ngươi nay giống lá héo,
Diêm sứ đang chờ ngươi.
Ngươi đứng trước cửa chết,
Đường trường thiếu tư lương.
Ngươi đã giống như ngọn lá khô, Diêm-ma sứ giả (tử thần) ở sát bên mình. Ngươi đang đứng trước ngưỡng cửa chết, bước lữ hành của ngươi thiếu hẳn lương thực.
236.
Hãy tự làm hòn đảo,
Tinh cần gấp, sáng suốt,
Trừ cấu uế, thanh tịnh,
Đến thánh địa chư Thiên.
Ngươi hãy tự lo tạo lấy cho mình một hòn đảo an toàn, gấp rút tinh cần làm kẻ khôn ngoan, gột sạch phiền não trần cấu, để bước lên thánh cảnh chư Thiên.
237.
Đời ngươi nay sắp tàn,
Tiến gần đến Diêm vương,
Giữa đường không nơi nghỉ,
Đường trường thiếu tư lương.
Đời sống ngươi sắp lụn tàn, ngươi đang dịch bước đến gần Diêm vương, giữa đường không nơi ngơi nghỉ, bước lữ hành của ngươi thiếu hẳn lương thực.
238.
Hãy tự làm hòn đảo,
Tinh cần gấp sáng suốt,
Trừ cấu uế, thanh tịnh,
Chẳng trở lại sanh già.
Ngươi hãy tạo lấy cho mình một hòn đảo an toàn, gấp rút tinh cần làm kẻ khôn ngoan, gột sạch phiền não trần cấu, chớ trở lui đường sanh lão nguy nan.
239.
Bậc trí theo tuần tự,
Từng sát-na trừ dần.
Như thợ vàng lọc bụi
Trừ cấu uế nơi mình.
Hết sát-na này đến sát-na khác, người trí lo gột trừ dần những cấu uế nơi mình, như người thợ vàng cần mẫn gột trừ cặn bã khỏi chất vàng ròng.
240.
Như sét từ sắt sinh,
Sắt sanh lại ăn sắt.
Cũng vậy, quá lợi dưỡng
Tự nghiệp dẫn cõi ác.
Như sét do sắt sinh ra rồi trở lại ăn sắt, ác nghiệp do ngươi gây ra rồi trở lại dắt ngươi đi vào cõi ác.
241.
Không tụng làm nhớp kinh,
Không đứng dậy, bẩn nhà,
Biếng nhác làm nhơ sắc,
Phóng dật uế người canh.
Không tụng tập là vết nhơ của sự học kinh điển, không siêng năng là vết nhơ của nghiệp nhà, biếng nhác là vết nhơ của thân thể và nơi ăn chốn ở, phóng túng là vết nhơ của phép tự vệ.
242.
Tà hạnh nhơ đàn bà,
Xan tham nhớp kẻ thí,
Ác pháp là vết nhơ,
Đời này và đời sau.
Tà hạnh là vết nhơ của người đàn bà, xan lẫn là vết nhơ của sự cúng dường. Đối với cõi này hay cõi khác thì tội ác chính là vết nhơ.
243.
Trong hàng cấu uế ấy,
Vô minh, nhơ tối thượng.
Đoạn nhơ ấy, Tỳ kheo,
Thành bậc không uế nhiễm.
Trong các nhơ cấu đó, vô minh cấu là hơn cả. Các ngươi hãy trừ hết vô minh để thành Tỳ-kheo thanh tịnh.
244.
Dễ thay, sống không hổ.
Sống lỗ mãng như quạ,
Sống công kích huênh hoang,
Sống liều lĩnh, nhiễm ô.
Sống không biết xấu hổ, lỗ mãng như quạ diều, sống chê bai kẻ khác, sống đại đởm khoa trương, sống ngạo mạn tà ác; sống như thế chẳng khó khăn gì.
245.
Khó thay, sống xấu hổ,
Thường thường cầu thanh tịnh;
Sống vô tư, khiêm tốn,
Trong sạch và sáng suốt.
Sống biết hổ thẹn, sống thường cầu thanh tịnh, sống không đam mê dục lạc, sống khiêm tốn, trong sạch và dồi dào kiến thức; sống như thế mới thực khó làm.
246.
Ai ở đời sát sinh,
Nói láo không chân thật,
Ở đời lấy không cho,
Qua lại với vợ người.
247.
Uống rượu men, rượu nấu.
Người sống đam mê vậy,
Chính ngay tại đời này,
Tự đào bới gốc mình.
(246-247) Trong thế gian này, ai hay sát sinh, hay nói dối, hay lấy cắp, hay phạm dâm, hay say đắm rượu chè; ai có các hành vi đó tức là đã tự đào bỏ thiện căn của mình ngay ở cõi đời này.
248.
Vậy người, hãy nên biết,
Không chế ngự là ác.
Chớ để tham phi pháp,
Làm người đau khổ dài.
Các ngươi nên biết: “Hễ không lo chế ngự tức là ác”. Vậy chớ tham, chớ làm điều phi pháp, để khỏi sa vào thống khổ đời đời.
249.
Do tín tâm, hỷ tâm
Loài người mới bố thí.
Ở đây ai bất mãn
Người khác được ăn uống,
Người ấy ngày hoặc đêm,
Không đạt được tâm định.
Vì có tâm an vui nên người ta mới cúng dường, trái lại kẻ có tâm ganh ghét người khác được ăn, thì ngày hoặc đêm kẻ kia không thể định tâm được.
250.
Ai cắt được, phá được,
Tận gốc nhổ tâm ấy.
Người ấy ngày hoặc đêm,
Tất đến được tâm định.
Nhưng kẻ nào đã đoạn được, nhổ được, diệt được tâm tưởng ấy thì ngày hoặc đêm, kẻ kia đều được định tâm.
251.
Lửa nào bằng lửa tham!
Chấp nào bằng sân hận!
Lưới nào bằng lưới si!
Sông nào bằng sông ái!
Không lửa nào dữ bằng lửa tham dục, không cố chấp nào bền bằng tâm sân giận, không lưới nào trói buộc bằng lưới ngu si, không dòng sông nào đắm chìm bằng sông ái dục.
252.
Dễ thay thấy lỗi người,
Lỗi mình thấy mới khó.
Lỗi người ta phanh tìm,
Như sàng trấu trong gạo;
Còn lỗi mình, che đậy,
Như kẻ gian dấu bài.
Thấy lỗi người thì dễ, thấy lỗi mình thì khó. Lỗi người ta cố phanh tìm như tìm thóc lẩn trong gạo; còn lỗi mình, ta cố che giấu như kẻ cờ gian bạc lận thu dấu quân bài.
253.
Ai thấy lỗi của người,
Thường sanh lòng chỉ trích,
Người ấy lậu hoặc tăng.
Rất xa lậu hoặc diệt.
Nếu thấy lỗi người thì tâm ta dễ sinh nóng giận mà phiền não tăng thêm, nếu bỏ đi thì phiền não cũng xa lánh.
254.
Hư không, không dấu chân,
Ngoài đây, không sa-môn.
Chúng sanh thích hý luận,
Như Lai, hý luận trừ.
Giữa hư không thì làm gì có dấu vết, trong ngoại đạo thì làm gì có Sa-môn. Chúng sanh thì thích điều hư vọng mà Như Lai làm gì còn hư vọng.
255.
Hư không, không dấu chân,
Ngoài đây, không sa-môn.
Các hành không thường trú,
Chư Phật không dao động.
Giữa hư không thì làm gì có dấu vết, trong ngoại đạo thì làm gì có Sa-môn. Năm uẩn thì không thường trụ mà Như Lai thì chẳng loạn động bao giờ.