Với hận diệt hận thù.
Ðời này không có được.
Không hận diệt hận thù.
Là định luật ngàn thu.
Phật dạy Pháp Cú này cho một người hiếm muộn, lúc Ngài ngụ tại tịnh xá Kỳ Viên.
Một người kia, sau khi cha chết, một mình lo liệu gánh vác tất cả việc nhà cửa ruộng vườn, lại còn chăm sóc mẹ già.
Mẹ bảo anh:
– Con ạ, mẹ sẽ kiếm cho con một cô vợ trẻ. Người con hiếu thảo bèn thưa:
– Mẹ thân yêu, đừng nói thế. Ước ao duy nhất của con là được phụng dưỡng mẹ suốt đời.
– Con ơi, mẹ không muốn một mình con phải gánh vác hết mọi việc trong nhà ngoài ruộng, hãy để mẹ kiếm vợ cho con.
Anh ta từ chối đôi ba phen, rồi đành im lặng bằng lòng. Bà mẹ vui vẻ rời khỏi nhà, định đi đến một nhà nọ kiếm con dâu đem về.
Anh ta bèn hỏi mẹ:
– Mẹ định đến nhà ai vậy? Bà lão giơ tay chỉ:
– Ðến nhà kia kìa.
Anh ta không để mẹ đi đến nhà theo dự định, mà chỉ cho bà một nhà khác anh thích hơn. Vậy là bà đến nhà con mình thích, chọn nàng dâu rồi lựa ngày làm lễ cưới. Rủi thay lại gặp một nàng dâu không thể sinh đẻ. Bà mẹ nóng lòng bế cháu nên vội vã bảo anh con trai:
– Con ạ, con đã bảo mẹ đem về người vợ do con tự chọn, nhưng cô ấy lại chẳng thể sinh đẻ. Gia đình không con cái sẽ lụn bại, dòng giống sẽ tuyệt tự. Con hãy để cho mẹ tìm một nàng dâu khác nghe con.
Anh con trai có vẻ không bằng lòng nên lắc đầu:
– Xin mẹ đừng nói nữa.
Nhưng bà mẹ vẫn lặp đi lặp lại điệp khúc cũ nên lọt vào tai cô vợ hiếm muộn. Lòng cô ngổn ngang trăm mối. Chắc chắn là con phải vâng lời mẹ thôi, nếu bà kiếm được một người dễ sinh nở thì cô sẽ bị nhà chồng xem thường, coi như đầy tớ. Chi bằng chính cô chọn vợ cho chồng.
Thế là người đàn bà hiếm muộn đi đến nhà nọ kiếm một cô gái cho chồng. Nhưng vừa mở miệng bà đã gặp sự chống đối của cha mẹ cô gái. Họ hỏi gặng lại bà:
– Này, bà nói cái gì thế?
Người đàn bà không con trả lời:
– Thú thật ông bà thương, tôi chẳng may xấu số không sinh đẻ, mà gia đình không con sẽ tuyệt tự. Nếu con gái ông bà về nhà tôi sinh được con trai, cô ấy sẽ là bà chủ quán xuyến hết cả gia sản. Xin ông bà hãy cho tôi cưới cô nhà về cho chồng tôi.
Cuối cùng người đàn bà đã thuyết phục được cha mẹ cô gái và rước cô về nhà. Dù đã làm được theo ý mình, người đàn bà hiếm con vẫn không an tâm, cứ lo sợ người vợ kia sinh con, sẽ là bà chủ trong nhà. Rồi bà đến nói với người vợ còn lại:
– Này em. Hễ em có thai thì cho chị biết nhé. Cô kia ngoan ngoãn trả lời: Dạ.
Và như lời hứa, ngay khi mang thai cô đến báo cho người vợ cả biết. Hằng ngày vợ cả thường tự tay nấu cháo cho người vợ hai ăn. Thế là từ hôm đó bà bỏ vào cháo một ít thuốc phá thai. Kết quả người vợ kia bị sẩy thai. Lần thứ hai, người vợ sau cũng lại báo tin cho vợ cả khi mang thai. Vợ cả làm như lần trước và cô này lại sảy thai nữa. Các bà hàng xóm thấy cô vợ sau ngây thơ, nên vừa thương tình vừa tò mò mới hỏi thăm:
– Có phải bà vợ cả thọc gậy bánh xe chị không? Và khi nghe kể lại sự tình, họ bảo:
– Ðồ ngốc, sao chị dại dột như vậy? Bà ấy sợ chị chiếm ưu thế trong gia đình nên trộn thuốc phá thai cho chị ăn. Lần sau đừng có nói cho bà ấy biết nữa nghe chưa.
Lần thứ ba người vợ sau không nói gì cả, nhưng bà hiếm con thấy bụng người vợ sau càng ngày càng to liền hỏi:
Sao em có thai mà không nói cho chị biết? Bà vợ sau thật thà nghĩ sao nói vậy:
– Chính chị mang tôi về đây, vậy mà hai lần rồi chị làm tôi hư thai. Tại sao tôi phải nói với chị kia chứ?
Bà vợ không con thất vọng: "Hỏng, thế là ta thua rồi." Từ đó bà theo dõi, chờ cơ hội người vợ kia thiếu cảnh giác lại ra tay, vì bà vẫn chưa chịu thua.
Khi đứa bé trong bụng mẹ đã thành hình, bà vợ cả thừa một dịp nọ trộn thuốc cho bà vợ sau ăn, nhưng vì hình thể đã đầy đủ nên thai nhi không bị hư, mà lại kẹt ngang cổ tử cung. Ngay sau đó bà mẹ đau bụng dữ dội và cảm thấy giờ chết đến nơi. Bà la lên:
– Chính bà đã giết tôi. Chính bà mang tôi về và cũng chính bà giết ba đứa con của tôi.
– Giờ tôi sắp chết, kiếp sau tôi sẽ thành quỷ dạ xoa ăn thịt con bà.
Nguyền rủa rồi bà vợ sau tắt hơi và tái sinh lại vào nhà ấy thành một con mèo. Còn ông chồng lúc ấy tóm bà vợ cả, nạt nộ:
– Chính cô làm tan nát gia đình này.
Rồi người chồng trong cơn tức giận đã đánh đập người vợ cả tàn nhẫn. Sau trận đòn, người vợ cả ốm nặng rồi chết, và cũng sinh vào nhà ấy thành một con gà mái.
Như vậy bà vợ sau tái sinh làm con mèo, vợ cả làm con gà mái. Khi gà mái đẻ trứng, mèo đến ăn sạch hết. Ba lần như vậy gà mái cất tiếng:
– Ðã ba lần người ăn trứng con ta, bây giờ mày còn định ăn luôn cả ta. Kiếp sau ta sẽ ăn thịt ngươi và con ngươi.
Nguyền rủa như vậy rồi nó chết và sinh làm con beo cái. Còn mèo sinh làm con nai cái.
Ba lần nai cái sinh con, ba lần beo đến ăn thịt. Khi sắp chết, nai cái lại nguyền rủa:
– Ba lần ác thú này nuốt sống con ta và giờ nó định ăn thịt luôn cả ta nữa. Kiếp sau ta sẽ nuốt nó và con nó. Rồi nai cái tái sinh là quỷ Dạ xoa và beo chết đi đầu thai thành một cô gái dòng tôn quý ở Xá vệ. Lớn lên, cô gái lập gia đình sống bên nhà chồng tại một khu xóm nhỏ gần cổng thành. Một thời gian sau cô có con. Quỷ Dạ xoa biến thành một người bạn thân đến thăm cô gái và hỏi người nhà:
– Bạn tôi đâu?
– Ở phòng trong, cô ấy vừa sinh hạ một đứa bé. Dạ xoa hớn hở hỏi tiếp:
– Con trai hay con gái vậy? Tôi muốn thăm chị ấy.
Rồi tất tả bước vào trong, giả vờ nhìn ngắm đứa bé và nhanh tay chộp lấy nhai nuốt xong đi ra. Lần thứ hai, quỷ cũng nuốt tươi con của người vợ trẻ như vậy. Ðến lần thứ ba, thấy bụng đã lớn cô vợ trẻ thủ thỉ với chồng:
– Anh à, tại đây có một con quỷ Dạ xoa đã nuốt chết hai đứa con của chúng ta và trốn thoát. Lần này em định trở về nhà để sinh nở.
Lúc bấy giờ đến phiên quỷ Dạ xoa đi kéo nước. Dạ xoa thường thay phiên nhau kéo nước từ hồ Anottatta đổ lên nguồn, mãn hạn bốn hay năm tháng chúng được thả về, nếu không bị chết vì kiệt sức. Ngay khi vừa được thả ra, quỷ Dạ xoa liền chạy đến để gặp người vợ trẻ:
– Bạn tôi đâu rồi?
Người trong nhà đáp:
– Chị chẳng gặp cô ấy đâu. Có một con quỷ Dạ xoa đã ăn thịt những đứa con cô ấy sinh ra trong nhà này. Vì vậy cô ấy đi về nhà cha mẹ ruột rồi.
Quỷ lầm bầm:
– Dù có chạy đằng trời, nó cũng không thoát khỏi tay ta. Nôn nóng vì thù hận, Dạ xoa tức tốc đi vào thành.
Ðến ngày lễ đặt tên, bà mẹ tắm rửa và đặt tên cho đứa bé xong, thưa với chồng:
– Anh à, bây giờ chúng ta hãy trở về nhà.
Cô vợ ẵm con đi bên cạnh chồng. Trên con đường băng ngang tịnh xá, khi đến hồ nước của tịnh xá, người vợ trẻ giao con cho chồng và xuống hồ tắm. Cô tắm xong, đến phiên chồng, và cô ngồi đợi gần đó và cho con bú. Ngày lúc ấy quỷ Dạ xoa xuất hiện. Cô vợ trông thấy nhận ra nó, lập tức la lên:
– Anh ơi. Ðến đây mau. Con quỷ ở đây này.
Sợ chồng đến không kịp, cô xoay người đâm đầu chạy vào tịnh xá. Lúc ấy Đức Phật đang thuyết pháp giữa chúng hội. Người vợ trẻ đặt con dưới chân Phật thưa:
– Con xin cúng dường Ngài đứa bé này. Xin hãy cứu lấy nó.
Quỷ cũng rượt theo tới nơi. Thiên thần Sumana khi đó đang trú tại hốc cửa bên trên cổng tịnh xá, liền ngăn quỷ Dạ xoa lại không cho vào. Ðức Phật bảo Trưởng lão A nan:
– A nan, ngươi hãy ra gọi quỷ Dạ xoa vào đây.
Trưởng lão y lệnh. Người vợ vừa thấy quỷ lo sợ, kêu lên thất thanh:
– Nó đó, thưa Thế Tôn. Ðức Phật dạy:
– Hãy để nó vào. Ðừng làm ồn.
Dạ xoa bước vào, đứng trước Phật. Phật hỏi:
– Sao ngươi làm như vậy? Nếu không gặp một vị Phật như Ta, ngươi sẽ ôm ấp mối hận đến ngàn đời, không khác gì con Rắn và con Cáo run rẩy giận dữ, như Quạ và Cú. Sao ngươi lấy oán trả oán? Chỉ có tình thương mới dập tắt được hận thù.
Và Đức Phật đọc Pháp Cú:
Với hận diệt hận thù.
Ðời này không có được.
Không hận diệt hận thù.
Là định luật ngàn thu.
Nghe dứt bài kệ, Dạ xoa liền đắc quả Dự lưu. Phật bảo người đàn bà đưa đứa bé cho Dạ xoa. Người đàn bà vẫn còn sợ, không dám đưa. Nhưng sau khi Phật cho biết là không cần phải đề phòng, bà ta mới dám trao. Dạ xoa nhận đứa bé trong tay, ôm hôn âu yếm rồi trả lại cho mẹ nó, xong bắt đầu khóc. Nghe Phật hỏi tại sao, Dạ xoa liền thưa:
– Thưa Thế Tôn. trước đây con hết sức xoay sở mà chẳng đủ ăn. Giờ con không biết sẽ sống ra sao.
– Phật an ủi Dạ xoa, rồi quay sang người mẹ, Ngài dạy:
– Hãy cho Dạ xoa ở trong nhà con và nuôi bằng loại cháo ngon nhất.
Người đàn bà vâng lệnh đưa Dạ xoa về nhà, cho ở trên cây kèo giữa và nuôi bằng loại cháo ngon. Khi đến mùa đập lúa, máy đập vọt lên vọt xuống, Dạ xoa sợ máy đập vào đầu nên nói với bạn không thể ở đây thêm, và xin đi nơi khác. Dạ xoa lần lượt được cho ở trong chòi để máy đập lúa, chỗ giếng nước, lò bánh mì, kho phân, đống tro và cổng làng, nhưng không chịu ở đâu hết, luôn cằn nhằn: chỗ thì máy đập lúa nâng lên sợ rằng chẻ đầu ra làm hai, chỗ thì tụi nhóc tiểu bậy, chỗ thì đàn chó nằm dài, hoặc bầy trẻ phóng uế, có khi vứt rác, chỗ thì trai làng đến xem bói. Vì thế cô ta đưa Dạ xoa về một nơi yên tĩnh ngoài làng, mỗi ngày đều mang cháo ngon đến cho ăn.
Một hôm Dạ xoa nói với bạn mình:
– Năm nay trời sẽ mưa nhiều, nên trồng lúa ở nơi khô ráo. Có khi Dạ xoa cho biết:
– Năm nay hạn hán, nên trồng lúa nơi ẩm thấp.
Lúa của người khác bị hư vì lúc úng lúc hạn, nhưng lúa của người đàn bà trẻ thì bội thu. Dân làng ngạc nhiên đến hỏi cô:
– Này chị, lúa của chị chẳng bị úng, chẳng bị hạn. Chị làm mùa dường như biết trước thời tiết. Phải vậy không?
Cô ta đáp:
– Tôi có người bạn là Dạ xoa cho tôi biết trước sự thay đổi thời tiết, và tôi trồng lúa trên đất cao hay đất thấp tùy theo sự chỉ dẫn của chị ấy. Các bạn không thấy sao, ngày nào tôi cũng mang cháo ngon và các loại thức ăn đến cho chị ấy. Nếu các bạn làm như tôi cũng sẽ được trúng mùa.
Dân làng lập tức tôn vinh Dạ xoa. Và từ đó Dạ xoa chăm sóc mùa màng cho mọi người, nhận được nhiều quà biếu và được nhiều người tôn kính. Dạ xoa tạo nên thông lệ bữa ăn tám món, còn được duy trì mãi đến nay.